نحوه مسواک زدن کودک؛ راهنمای کامل والدین از نوزادی تا ۶سالگی

مسواک زدن کودک باید از رویش اولین دندان شیری (حدودا 6 ماهگی) شروع شود و با روش صحیح، به‌ آرامی تمام سطح دندان‌ ها را تمیز کند. والدین تا زمانی که کودک مهارت کافی پیدا نکرده، باید بر مسواک زدن او نظارت داشته باشند و در صورت نیاز کمکش کنند. همچنین لازم است که هر 6 ماه یکبار به بهترین متخصص ارتودنسی کودکان اصفهان مراجعه کنید تا وضعیت سلامت دندان های فرزندانتان بررسی شود. باید از سنین کمتر نحوه مسواک زدن کودک را به او آموزش دهید.

نحوه مسواک زدن نوزاد

مسواک زدن نوزاد باید از زمان رویش اولین دندان شیری، معمولاً حدود ۶ ماهگی آغاز شود. در این سن، چون نوزاد هنوز توانایی نگه‌ داشتن و کنترل مسواک را ندارد و دندان شیری در دهان خود دارند به وسیله یک پارچه تمیز یا وسیله‌ های مخصوصی به عنوان گاز که از داروخانه‌ ها تهیه میشود می‌توان خرده‌های شیر را از روی دندان‌ های آنها پاک کرده و مانع از تجمع پوسیدگی‌های اولیه‌ شد.

نحوه مسواک زدن کودک یک ساله

والدین باید با یک مسواک انگشتی یا مسواک مخصوص نوزاد با سر کوچک و موهای نرم، دندان‌ها و لثه را به‌ آرامی تمیز کنند. هنگام مسواک زدن، تمام سطوح دندان را به‌خصوص قسمت‌هایی که نزدیک لثه هستند به‌آرامی پاک کنید و از فشار زیاد خودداری کنید.

نحوه مسواک زدن کودک ۲ساله

برای کودک ۲ ساله، مسواک زدن باید روزی ۲ بار، به‌خصوص شب قبل از خواب انجام شود و بهتر است والدین همچنان خودشان مسواک زدن را انجام دهند یا حداقل بر آن نظارت کامل داشته باشند. از یک مسواک با سر کوچک و موهای نرم استفاده کنید و با حرکات آرام و کوتاه، سطح بیرونی، داخلی و قسمت جونده دندان‌ها را تمیز کنید؛ قسمت‌های انتهایی دهان را فراموش نکنید.

مقدار خمیردندان فلورایددار در این سن باید به اندازه یک دانه برنج باشد و کودک تا حد امکان آن را قورت ندهد. برای اینکه کودک همکاری بیشتری داشته باشد، می‌توانید اجازه دهید ابتدا خودش مسواک بزند و سپس والدین تمام سطوح دندان‌ها را به‌طور کامل تمیز کنند.

پوسیدگی ناشی از شیر شبانه

یکی از شایع‌ ترین پوسیدگی‌ ها در سنین شیرخوارگی پوسیدگی ناشی از شیر شبانه است. وقتی کودکان شب‌ها تا صبح چندین مرحله شیر می‌خورند تجمع شیرها در دهان آنها بعد از به خواب رفتن می‌تواند باعث ایجاد پوسیدگی هایی شود در این گونه موارد بهتر است کودکان جرعه کوچکی از آب بر روی شیر خورده و به این ترتیب تمامی محتویات غذایی را از روی دندان‌های خود پاک کنند.

نحوه صحیح مسواک زدن کودکان

نحوه صحیح مسواک زدن کودکان فقط به تعداد دفعات مسواک زدن محدود نمی‌شود؛ بلکه انتخاب مسواک مناسب، مقدار خمیردندان، روش حرکت دادن مسواک و کمک والدین همگی در سلامت دندان‌های کودک نقش دارند.

1- مسواک زدن بعد از هر وعده غذایی

از حدود سن ۶ سالگی کودکان آموزش می‌بینند تا خود مسواک را در دست گرفته و دندان‌های خود را بعد از هر بار غذا خوردن تمیز کنند. عادت غلطی که در فرهنگ ما وجود دارد این است که مسواک فقط شب ها و قبل از خواب است باید از بین برود و لازم است دندان ها بعد از هر بار غذا خوردن به وسیله ی یک مسواک متوسط تمیز گردد.

2- انتخاب مسواک مناسب کودک

برای کودک از مسواکی با سر کوچک، دسته مناسب و موهای نرم استفاده کنید تا بتواند به راحتی به تمام قسمت‌های دهان دسترسی پیدا کند. رنگ یا طرح کودکانه می‌تواند انگیزه کودک برای مسواک زدن را بیشتر کند پس در این مورد سخت گیر نباشید.

3- مقدار مناسب خمیردندان

برای کودکان باید از خمیردندان فلوراید دار متناسب با سن استفاده شود. در کودکان زیر ۳ سال، مقدار خمیردندان در حد یک دانه برنج کافی است و بعد از ۳ سالگی معمولاً مقدار آن به اندازه یک نخود می‌رسد.

والدین باید از خرید خمیر دندان‌ های موجود در بازار که تحت عنوان خمیر دندان‌ کودکان با طعم‌ های مختلف وجود دارند پرهیز کنید. نه تنها مفید نیستند بلکه از آنجا که طعم خوب دارند ممکن است توسط کودکان خورده شوند و فلوراید موجود در آنها موجب عوارض گوارشی و همچنین ضایعاتی بر روی دندان‌ها گردد.

4- از کجا مسواک زدن را شروع کنیم؟

مسواک‌ باید در محیط دهان و به آرامی از بالا به پایین در فک بالا و از پایین به بالا در فک پایین حرکت داده شود و خورده‌های غذا را به محیط دهان هدایت کنند و سپس به خوبی آبکشی شده و تمیز گردد.

حرکات پایین به بالا پشت سرهم که گاها توسط کودکان انجام می‌ شود میتواند به مرور زمان باعث سایش دندان ها شده و آسیب‌های نه چندان جدی به دندان ها وارد کند بهتر است از این گونه حرکات دوری شود.

5- مسواک را با فشار زیاد حرکت ندهید

یکی از اشتباهات رایج کودکان، محکم و سریع مسواک زدن است. فشار زیاد نه‌ تنها باعث تمیزتر شدن دندان‌ها نمی‌شود، بلکه می‌تواند به لثه و بافت اطراف دندان آسیب بزند. مسواک باید با فشار ملایم و حرکات کوتاه و کنترل‌ شده روی دندان‌ها حرکت کند.

6- مدت زمان مسواک زدن

مسواک زدن باید حدود ۵ دقیقه طول بکشد و تمامی سطوح دندانی تمیز شود. این مسواک زدن هر بار بعد از غذا خوردن یعنی حداقل روزی سه بار مورد نیاز است.

7- تشویق کودک به مسواک زدن

مسواک زدن در هنگام تماشای کارتون‌ها می‌تواند وقت مناسبی را برای فرزندان ایجاد کرده چرا که عجله ای برای تمام کردن آن ندارند علاوه بر آن والدین میتوانند روی حرکات نظرداشته باشند و حرکات اشتباه را اصلاح کنند چرا که در بسیاری از کودکان تند و محکم مسواک زدن میتواند موجب آسیب‌هایی جزئی وحتی شدیدی به لثه‌ ها گردد.

خمیر دندان بزرگسال برای کودکان

مسئله ای که حتماً باید مورد توجه قرار بگیرد استفاده کردن از خمیر دندان‌ تلخ بزرگسالان است چرا که خمیر دندان‌های خوشمزه کودکان معمولا توسط آنها خورده میشود و میتواند عوارض بدی را به همراه بیاورد. از این رو استفاده از خمیر دندان های خوشمزه و رنگارنگ کودکان چندان توصیه نمیگردد و بهتر است استفاده نگردد چرا که خوردن آنها می‌تواند باعث ایجاد مشکلات گوارشی شده و یا لکه‌های سفید رنگی را بر روی دندان‌های دائمی یا شیری ایجاد بکند که در آینده نیازمند درمان‌های ترمیمی می‌شود.

استفاده از نخ دندان برای کودکان

نخ دندان به عنوان یک روش کمکی برای کودکان می‌تواند بسیار موثر بوده و حتماً باید قبل از مسواک زدن مورد استفاده قرار گیرد. هدف از نخ دندان خارج کردن خرده‌های غذا از نواحی بین دندانی است.

• 🧵 نخ دندان را به‌ آرامی بین دندان‌ ها وارد کنید و بدون فشار به لثه، دیواره‌ های کناری هر دو دندان را تمیز کنید.
• ❌ نخ دندان را با فشار ناگهانی بین دندان‌ها وارد نکنید؛ این کار می‌تواند باعث آسیب یا خونریزی لثه شود.
• ⏰ معمولاً روزی یک بار نخ دندان کشیدن کافی است و بهتر است به‌ صورت منظم انجام شود.
• 🪥 اگر از نخ دندان استفاده می‌کنید، بهتر است ابتدا فضای بین دندان‌ها را تمیز کرده و سپس مسواک بزنید تا ذرات خارج‌ شده از بین دندان‌ها نیز پاک شوند.
• 👨‍👩‍👧 برای کودکان کم‌ سن، والدین باید نخ دندان کشیدن را انجام دهند؛ چون کودک هنوز مهارت کافی برای انجام صحیح آن ندارد.

استفاده از دهانشویه برای کودکان

دهانشویه‌ های فلورایداری که باعث افزایش استحکام دندان‌ها شده و مینای دندان را در مقابل پوسیدگی‌ها مقاوم می‌ کند.، ابتدا دندان‌ها را مسواک بزنید. سپس مقدار مشخص‌ شده روی بطری را با پیمانه اندازه بگیرید و کودک آن را حدود ۳۰ ثانیه در دهان بچرخاند، بدون اینکه قورت دهد و در پایان کاملاً بیرون بریزد.

بعد از استفاده از دهانشویه نباید آب را دهان چرخاند و باید فرصت داد تا دهانشویه اثر کند. در کودکان کم‌ سن که احتمال بلعیدن دهانشویه وجود دارد، استفاده از آن باید با نظر دندانپزشک انجام شود.

راه های جلوگیری از پوسیدگی دندان کودکان

پوسیدگی دندان کودکان با رعایت چند عادت ساده و منظم تا حد زیادی قابل پیشگیری است. مراقبت از دندان‌ها باید از زمان رویش اولین دندان شروع شود و علاوه بر بهداشت دهان، تغذیه و معاینات منظم دندانپزشکی نیز مورد توجه قرار بگیرد.

➖مسواک زدن منظم: دندان‌ های کودک حداقل روزی دو بار، به‌ خصوص قبل از خواب، با مسواک مناسب و خمیردندان فلوراید دار متناسب با سن تمیز شوند.

➖تمیز کردن بین دندان‌ها: زمانی که دندان‌ها به یکدیگر تماس دارند، برای پاک کردن پلاک و باقی‌مانده غذا از نخ دندان استفاده شود.

➖کاهش مصرف مواد قندی: مصرف مکرر شیرینی، شکلات، نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های چسبنده می‌تواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد.

➖توجه به شیر شبانه: باقی ماندن شیر یا مواد غذایی روی دندان در طول خواب می‌تواند احتمال پوسیدگی را بیشتر کند؛ بنابراین بعد از شیرخوردن چند جرعه آب به کودک بدهید.

➖معاینه منظم دندانپزشکی: دندان‌های کودک بهتر است به‌ صورت دوره‌ای (هر 6 ماه یکبار) توسط دندانپزشک بررسی شوند تا پوسیدگی‌ها در مراحل اولیه شناسایی شوند.

➖شیار پوشی در موارد لازم: شیار پوشی اضافه کردن مواد سفید رنگ چسبناکی بر سطوح دندانی است که نه تنها از تجمع خورده‌ های غذا جلوگیری می‌ کند بلکه به وسیله ساختار خود، فلوراید آزاد کرده و باعث افزایش استحکام مینای دندانی می‌ شود.

➖نظارت والدین: تا زمانی که کودک مهارت کافی برای مسواک زدن کامل پیدا نکرده، والدین باید در مسواک زدن به او کمک کنند و از تمیز شدن تمام سطوح دندان‌ها مطمئن شوند.

آیا خوب مسواک زدن، دهانشویه و نخ دندان می‌تواند از هرگونه پوسیدگی جلوگیری کند؟

مسلماً نه! هرچند ممکن است بسیاری از عوامل دیگر موثر باعث ایجاد پوسیدگی‌هایی در دندان‌ها خصوصاً دندان‌های انتهایی هر قوس شود و مسواک به سختی به آنها می‌رسد از این رو لازم است کودکان هر ۶ ماه به وسیله یک متخصص دندانپزشکی کودکان و یا متخصص ارتودنسی از لحاظ وجود میزان پوسیدگی‌ها بررسی شود و در صورت لزوم ترمیم‌ های اولیه انجام گردد. گاها متخصص ارتودنسی و یا پزشک متخصص اطفال در زمینه شیارپوشی نیز توصیه هایی به والدین می‌کند.

شیارپوشی چیست و چه مواقعی انجام می‌شود؟

از آنجا که سطوح دندانی توسط شیارهای مختلفی تشکیل شده است که خورده‌های غذا را در خود جمع کرده و می‌تواند باعث پوسیدگی‌های اولیه شود گاهاً پیشنهاد می‌شود در کودکانی که مسواک زدن را خیلی جدی نمی‌گیرد عمل شیارپوشی انجام گردد.  شیارپوشی به اضافه کردن مواد سفید رنگ چسبناکی بر سطوح دندانی است که نه تنها از تجمع خورده‌ های غذا جلوگیری می‌ کند بلکه به وسیله ساختار خود فلوراید آزاد کرده و باعث افزایش استحکام مینای دندانی می‌شود.

انجام شیارپوشی توسط متخصص ارتودنسی یکی از روش‌های بسیار رایج جلوگیری از پوسیدگی‌های اولیه در کودکان است که بسیار موثر است و در این گونه موارد توصیه می‌گردد.

اهمیت دندان شیری برای چیست؟

دندان‌های شیری فقط برای جویدن غذا نیستند؛ آن‌ها به رشد صحیح فک، صحبت کردن و حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی کمک می‌کنند. به همین دلیل، از دست رفتن زودهنگام دندان شیری در اثر پوسیدگی می‌تواند باعث جابه‌جایی دندان‌های مجاور و ایجاد کمبود فضا برای دندان‌های دائمی شود. بنابراین دندان شیری باید تا زمان طبیعی افتادنش، تا حد امکان سالم نگه داشته شود.

اگر دندان شیری بشکند و از دست برود چه کنیم ؟

اگر دندان شیری کودک بر اثر ضربه یا پوسیدگی شدید بشکند یا زودتر از زمان طبیعی از دست برود، نباید آن را بی‌اهمیت دانست. بهتر است کودک در اولین فرصت توسط دندانپزشک معاینه شود تا مشخص شود دندان قابل ترمیم است یا باید خارج شود.

اگر دندان شیری زود از دست رفته باشد، ممکن است دندان‌های مجاور به سمت فضای خالی حرکت کنند و فضای لازم برای رویش دندان دائمی کاهش پیدا کند؛ در این شرایط، بسته به سن کودک و محل دندان، ممکن است استفاده از فضانگهدارنده برای حفظ فضای دندان دائمی ضروری باشد. بنابراین بعد از از دست رفتن زودهنگام دندان شیری، بررسی به‌ موقع می‌تواند از بسیاری از مشکلات رویش و بی‌ نظمی دندان‌ ها در آینده جلوگیری کند.

در نهایت

شروع مراقبت از دندان‌ها از اولین دندان شیری و نحوه مسواک زدن کودک، نخ دندان منظم، تغذیه مناسب و معاینه دوره‌ای دندانپزشکی می‌تواند به پیشگیری از پوسیدگی و حفظ سلامت دندان‌های شیری و دائمی کودک کمک کند.

سوالات متداول