بریس ارتودنسی (براکت ارتودنسی) مجموعه ای از قطعات کوچک شامل براکت، سیم ارتودنسی و کش های مخصوص است که روی دندانها قرار میگیرد تا با اعمال نیروی کنترلشده، دندانها را به تدریج در موقعیت صحیح حرکت دهد. بریسها در انواع فلزی، سرامیکی، لینگوال و دیمون تولید میشوند و هر کدام کاربردهای خاص خود را دارند. در ادامه این مقاله با اجزای بریس، انواع آن و نحوه عملکرد هر بخش بهطور کامل آشنا میشوید.
صحت محتوا مورد تایید است
با توجه به اهمیت محتوای حوزه سلامت، شایان ذکر است که این محتوا توسط دکتر کامران دوامی نوشته شده است و هیچ گونه دخل و تصرفی در آن نشده است.
بریس دندان چیست ؟
اجزای فلزی بسیار کوچکی هستند که در اندازههای بسیار دقیق و مشخصی بر روی دندان ها نصب می شوند. وظیفه اصلی نگهداری سیم های مخصوص بر روی دندانها هستند به گونه ای که دندان ها بتوانند در طول مسیر سیم ها حرکت کنند.
فرق بریس و براکت
اصولاً بریسها و براکت ها تفاوتی ندارند و یکی هستند. عدهای از متخصصین از لفظ بریس و عدهای از لفظ براکت های ارتودنسی استفاده میکنند.
اجزای تشکیل دهنده بریس ارتودنسی
بریس ارتودنسی از چند قطعه تشکیل شده است که هر کدام وظیفه مشخصی دارند و در کنار هم باعث حرکت تدریجی دندانها به موقعیت صحیح میشوند. مهم ترین اجزای بریس عبارت اند از:
| جزء بریس | کاربرد |
|---|---|
| براکت | نگهداری و هدایت سیم روی دندان |
| سیم ارتودنسی | حرکت تدریجی دندانها |
| اورینگ (کش) | ثابت نگه داشتن سیم داخل براکت |
| بند ارتودنسی | تکیه گاه بریس روی دندانهای آسیاب |
| کش بین فکی | اصلاح رابطه فک بالا و پایین |
| اسپرینگ (فنر) | ایجاد یا حفظ فضای بین دندان ها |
| فضا نگهدارنده | حفظ فضای دندان شیری از دست رفته |
| اکسپندر (گسترش دهنده کام) | افزایش عرض فک بالا |
| هدگیر ارتودنسی | هدایت رشد فک و اصلاح ناهنجاری های اسکلتی |
1- براکت :
قطعات کوچکی که با چسب مخصوص روی سطح دندانها نصب میشوند و محل قرارگیری سیم ارتودنسی هستند. براکتها معمولاً در انواع فلزی و سرامیکی تولید میشوند.
2- سیم ارتودنسی:
سیمی که از داخل براکتها عبور میکند و با اعمال نیروی کنترلشده، دندانها را بهتدریج در مسیر درمان حرکت میدهد. نوع و ضخامت سیم در مراحل مختلف درمان تغییر میکند.
3- اورینگ یا کش ارتودنسی:
کشهای کوچک یا سیمهای ظریفی که سیم ارتودنسی را داخل شیار براکت ثابت نگه میدارند. این کشها در رنگ های متنوعی تولید میشوند و به همین دلیل بسیاری از کودکان و نوجوانان، رنگ آنها را مطابق سلیقه خود انتخاب میکنند. البته در براکتهای سلف لیگیت مانند دیمون، نیازی به استفاده از اورینگ نیست و براکت با یک قفل داخلی، سیم را در جای خود نگه میدارد.
4- بند ارتودنسی :
حلقههای فلزی که معمولاً روی دندانهای آسیاب قرار میگیرند و نقش تکیهگاه محکمی برای برخی اجزای بریس دارند.
5- کش های بین فکی :
کشهایی که در صورت نیاز، بیمار طبق دستور متخصص ارتودنسی بین فک بالا و پایین قرار میدهد تا علاوه بر مرتب شدن دندانها، رابطه صحیح دو فک نیز اصلاح شود.
6- اسپرینگ (فنر ارتودنسی):
قطعهای سیمی است که در صورت نیاز بین براکت ها قرار می گیرد تا فضای لازم برای حرکت دندان ها ایجاد یا حفظ شود. این وسیله معمولاً در افرادی که دندانهایشان به هم فشرده یا روی هم قرار گرفته است، استفاده می شود تا فضای کافی برای ردیف شدن صحیح دندان ها فراهم شود و درمان با دقت بیشتری انجام گیرد.
7- فضا نگهدارنده:
وسیلهای است که معمولاً پس از افتادن زودهنگام دندان شیری در کودکان استفاده میشود. این وسیله با حفظ فضای خالی دندان، از حرکت دندانهای مجاور جلوگیری میکند تا دندان دائمی بتواند در زمان مناسب و در موقعیت صحیح رویش پیدا کند. استفاده از فضا نگهدارنده میتواند از کمبود فضا و نیاز به درمانهای پیچیدهتر ارتودنسی در آینده پیشگیری کند.
8- اکسپندر یا گسترش دهنده کام:
وسیله ای است که برای افزایش عرض فک بالا و اصلاح تنگی آن استفاده میشود. این دستگاه روی سقف دهان قرار می گیرد و با تنظیم تدریجی پیچ مرکزی، فشار کنترلشدهای به استخوان فک وارد میکند تا به مرور عرض فک افزایش یابد. از این وسیله معمولاً برای ایجاد فضای کافی برای دندانها و اصلاح برخی ناهنجاریهای فکی، به ویژه در سنین رشد، استفاده میشود.
9- هدگیر ارتودنسی:
وسیله ای است که خارج از دهان قرار می گیرد و در برخی درمانهای ارتودنسی برای هدایت رشد فک و اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی استفاده می شود. این دستگاه با اعمال نیروی کنترلشده، به کنترل رشد فک بالا یا بهبود موقعیت فکها کمک میکند و معمولاً در کودکان و نوجوانانِ در حال رشد و تنها در شرایطی که متخصص ارتودنسی تشخیص دهد، تجویز میشود.
انواع بریس ارتودنسی
بریسهای ارتودنسی در انواع مختلفی تولید میشوند و انتخاب بهترین نوع، به شرایط دندانها، سن بیمار، بودجه و نظر متخصص ارتودنسی بستگی دارد. رایجترین انواع بریس عبارتاند از:
- بریس فلزی:
رایجترین و پرکاربرد ترین و بهترین نوع بریس ارتودنسی است. این براکتها از فلز مقاوم ساخته میشوند، استحکام بالایی دارند و معمولاً مقرون به صرفه ترین گزینه برای درمان هستند. همچنین امکان استفاده از کشهای رنگی در این نوع بریس وجود دارد. این نوع بریس تمامی مشکلات فک و دندانی را حل میکند.
- بریس سرامیکی :
شفاف یا هم رنگ دندان هستند و نسبت به بریس فلزی کمتر دیده میشوند. به همین دلیل، بسیاری از بزرگسالان و افرادی که به ظاهر لبخند خود اهمیت میدهند، این نوع بریس را انتخاب میکنند.
بیشتر بخوانید: ارتودنسی سرامیکی بهتر است یا فلزی؟ کدام ارزانتر است؟
- بریس لینگوال (پشت دندانی):
در این روش، براکتها به سطح داخلی دندان ها متصل می شوند و از بیرون دیده نمیشوند. بریس لینگوال از نظر ظاهری کاملاً مخفی است، اما تمیز کردن آن دشوارتر بوده و معمولاً هزینه بیشتری نسبت به سایر روشها دارد.
- بریس دیمون (سلف لیگیت):
از براکتهای خودتنظیم استفاده میکند و برخلاف بریسهای معمولی، برای نگه داشتن سیم به اورینگ نیاز ندارد. این سیستم می تواند اصطکاک بین سیم و براکت را کاهش دهد، اما انتخاب آن باید بر اساس شرایط هر بیمار و نظر متخصص ارتودنسی انجام شود.
- بریس متحرک یا الاینر شفاف:
از پلاک های شفاف و قابل جابه جایی تشکیل شده است و برای برخی ناهنجاری های ارتودنسی مناسب است. به دلیل ظاهر نامحسوس و امکان خارج کردن آن هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن، طرفداران زیادی به ویژه در میان بزرگسالان دارد.
بیشتر بخوانید: ارتودنسی نامرئی یا سیمی؟کدام موثرتره؟
مراقبت از بریس دندان
بریسهای ارتودنسی به وسیله چسبهای مخصوصی بر سطوح دندانی چسبانده میشود لذا یک متخصص ارتودنسی در جلسه اول درمان از بیمار میخواهد تا از خوردن غذاهای سخت که میتواند باعث کنده شدن بریسها شود دوری کند.
از سوی دیگر از آنجا که مواد غذایی در اطراف بریسها گیر میکند و میتواند باعث پوسیدگیهای اولیه و یا بیماریهای لثه ای شود لازم است بعد از هر بار غذا خوردن تمام ارتودنسی با مسواک تمیز شوند.
بیشتر بخوانید: مراقبت بعد از ارتودنسی چیست؟
درنهایت
بریس ارتودنسی یکی از مهم ترین اجزای درمان ارتودنسی است که با سیم و سایر قطعات، دندان ها را به تدریج در موقعیت صحیح قرار میدهد. هر نوع بریس، از فلزی و سرامیکی گرفته تا لینگوال، دیمون و الاینر شفاف، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد و بهترین انتخاب برای هر فرد، پس از معاینه و بررسی وضعیت دندانها و فک توسط متخصص ارتودنسی مشخص میشود. اما بهترین و مطمئن ترین انتخاب “بریس فلزی” میباشد. چراکه هم سرعت درمان بیشتری دارد و هم برای بیشتر ناهنجاری ها مناسب است.
سوالات متداول
بریس چقدر روی دندان میماند؟
تا پایان درمان ارتودنسی؛چرا که باعث حرکات دندانی در طول مسیر سیمها میشود.
بریس باعث حساسیت می شود؟
به خودی خود نه اما اگر بیمار بهداشت دهانی را خوب رعایت نکند میتواند باعث پوسیدگیهای اولیه و حساسیت به سرما و گرما شود
با بریس میتوان عذا خورد؟
بله؛ فقط رعایت بهداشت دهان و دندان مهم است.
با بریس میتوانیم آدامس بخوریم؟
بله.