نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر چیست؟انواع، مدت استفاده و قیمت

نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر وسیله‌ای است که بعد از برداشتن براکت‌ها استفاده می‌شود تا دندان‌ها را در موقعیت جدیدشان ثابت نگه دارد و از برگشت آن‌ها جلوگیری کند. به دلیل «حافظه دندانی» و کشش الیاف لثه، استفاده منظم از ریتینر به‌ویژه در ۱۲ ماه اول برای حفظ نتیجه درمان کاملاً ضروری است. در ادامه مقاله، با انواع ریتینر، نحوه استفاده صحیح و مدت زمان لازم برای حفظ دائمی لبخند آشنا می‌شوید.

انواع نگهدارنده ارتودنسی

1)نگهدارنده متحرک

نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر اسیکس (Essix) یا شفاف که فقط لازم است به‌صورت شبانه استفاده گردد، باید در حدود دو سال و هر شب فقط برای خواب، مورد استفاده بیمار قرار گیرد تا نظم دندانی را حفظ کند همچنین استفاده از آن‌ها در طول روز ضروری نیست.

2)نگهدارنده هالی یا متحرک سیم دار

بعضی از متخصصین ارتودنسی از نگهدارنده‌های متحرک سیم‌دار استفاده می‌کنند. استفاده از پلاک‌های هالی نیازمند یک برنامه‌ریزی دقیق است که به بیمار داده می‌شود.

1. فاز اول: ۳ تا ۶ ماه می‌باشد، پلاک‌ تمام‌وقت استفاده شده و فقط برای خوردن غذا یا زدن مسواک از دهان خارج شوند. در این دوره از آنجا که هنوز استخوان نرم است و دندان‌ها لق هستند، احتمال بازگشت نتیجه درمان ارتودنسی بسیار زیاد است.
2. فاز دوم: ۶ ماه تا یک سال بعدی است، پلاک نگهدارنده فقط شب‌ها و برای خواب استفاده می‌شود. از آنجا که هنوز بافت لثه‌ای خاصیت کشسانی خود را حفظ کرده است، احتمال بازگشت نتیجه درمان وجود دارد.
3. فاز سوم: بعد از یک سال آغاز می‌شود که لازم است بیمار حداقل هفته‌ای یک یا دو بار از پلاک نگهدارنده متحرک خود استفاده کند. چه خوب است که با استفاده مادام‌العمر از پلاک‌ها، نتیجه درمان کاملاً حفظ شود.

3)سیم پشت دندانی

معمولاً در طول دو تا پنج سال باید در این ناحیه قرار داشته باشند. از آنجا که دندان‌های فک پایین تحت تأثیر نیروی زبان و لب‌ها هستند، چه خوب است که این نگهدارنده‌ها که معمولاً آزاری ندارند و توسط بیمار حس نمی‌شوند، مادام‌ العمر در دهان بیمار قرار داشته باشند. اما باید هر شش ماه یک‌ بار توسط متخصص ارتودنسی بررسی شده و در صورت لزوم جرم‌گیری شود.

مقایسه انواع نگهدارنده های ارتودنسی

ویژگی	نگهدارنده ثابت	نگهدارنده متحرک هاولی	نگهدارنده متحرک شفاف
ظاهر	کاملاً نامرئی (چسبیده به پشت دندان‌ها و غیرقابل مشاهده)	سیم فلزی روی دندان‌های جلو	تقریباً کاملاً نامرئی و شفاف
نحوه استفاده	به‌صورت دائمی در دهان	فاز اول تمام‌وقت (۳–۶ ماه)، سپس شبانه	فقط استفاده شبانه هنگام خواب
مدت زمان توصیه‌شده	معمولاً ۲ تا ۵ سال و ترجیحاً مادام‌العمر	حداقل ۱ سال؛ کاهش تدریجی طبق نظر متخصص	حدود ۲ سال، هر شب برای خواب
بهداشت و مراقبت	نیاز به دقت بالا و نخ دندان مخصوص دارد	تمیز کردن نسبتاً آسان	تمیز کردن آسان با مسواک نرم
دوام	بسیار بالا و مقاوم	بالا و قابل تنظیم	متوسط (در صورت بی‌احتیاطی ممکن است بشکند)
همکاری بیمار	عدم نیاز به همکاری بیمار	نیازمند همکاری دقیق بیمار	نیازمند همکاری کامل بیمار
ریسک بازگشت درمان	کمترین میزان	متوسط (در صورت عدم استفاده صحیح)	متوسط تا کم در صورت استفاده منظم

چرا دندان‌ها بعد از پایان درمان ارتودنسی، نظم خود را حفظ نمی‌کنند و برمی‌گردند؟

• حافظه دندانی یا همان کشش الیاف لثه‌ای: وقتی که دندان‌ها در موقعیت جدیدی قرار می‌گیرند، الیاف لثه‌ای تمایل دارند تا آن‌ها را به جایگاه اولیه خود برگردانند. این موضوع به‌خصوص در طول شش ماه اول بعد از باز کردن سیم‌های ارتودنسی بسیار شایع است.
• فشار نیرو های مختلف: لب‌ها، زبان، گونه‌ها و هوایی که تنفس می‌کنیم، همواره به دندان‌ها فشار وارد آورده و ممکن است باعث جابجایی دندان‌ها شوند.
• افزایش سن و تحلیل‌های استخوانی: فک کوچک‌تر شده و احتمال آنکه جای دندان‌ها کمتر شود و دندان‌ها به هم بریزند نیز وجود دارد.

بیشتر بخوانید: برگشت ارتودنسی | دلیل و راهای پیشگیری از آن

نحوه تمیز کردن نگهدارنده‌های ارتودنسی

تمیز نگه داشتن ریتینر نقش مهمی در سلامت دندان‌ها و ماندگاری نتیجه ارتودنسی دارد. نگهدارنده‌های شفاف و متحرک به‌راحتی تمیز می‌شوند، اما ریتینر ثابت پشت دندانی کمی دقت و زمان بیشتری نیاز دارد.

تمیز کردن نگهدارنده شفاف و متحرک

• ریتینر را از دهان خارج کنید
• آن را با آب ولرم بشویید
• با یک مسواک نرم یا برس مخصوص، داخل و سطح آن را به‌آرامی تمیز کنید
• سپس دوباره در دهان قرار دهید

تمیز کردن ریتینر ثابت (سیم پشت دندان)

اگرچه تمیز کردن سیم پشت دندان کمی زمان‌بر است، اما برای جلوگیری از پوسیدگی و جرم گرفتن دندان‌ها بسیار ضروری است. روزانه حداقل دو بار مسواک بزنید و مراحل زیر را انجام دهید:

• ابتدا تمام دندان‌ها را کامل مسواک بزنید
• از نخ دندان معمولی یا نخ دندان مخصوص ارتودنسی استفاده کنید
• نخ دندان را از زیر سیم عبور دهید و به‌آرامی زیر آن را تمیز کنید

اگر به ابزارهای مخصوص دسترسی ندارید، همین مسواک و نخ دندان معمولی هم در صورت استفاده منظم، کاملاً کافی و مؤثر است.

عوامل موثر بر طولانی شدن مدت زمان استفاده از نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر

1.سن بیمار: به‌عنوان اصلی‌ ترین عامل تعیین‌ کننده در حفظ نتیجه درمان مطرح است

• بزرگسالان که استخوان‌ های سخت‌ تر و الیاف لثه‌ ای محکم‌ تری دارند، باید از نگهدارنده بیشتر استفاده کنند.
• کودکان می‌توانند بر طبق نظر متخصص ارتودنسی، زودتر زمان استفاده از نگهدارنده خود را کاهش دهند.

2. شدت بی‌نظمی‌ های اولیه

اگر دندان‌ها به شدت نامنظم بوده، چرخش داشته یا بین دندان‌ها فضا وجود داشته، بسیار مستعد بازگشت یا «ریلاپس» (Relapse) هستند و باید مدت زمان بسیار طولانی و گاهاً مادام‌العمر از نگهدارنده‌ها استفاده شود.

از کجا بفهمیم که دندان‌ها در حال حرکت کردن هستند و هنوز احتیاج به نگهدارنده است؟

تست تنگی پلاک می‌تواند بسیار مؤثر باشد. چنانچه بیمار یک شب از پلاک‌های نگهدارنده متحرک خود استفاده نکند و فردا شب حین استفاده از پلاک‌ها احساس تنگی، فشار یا سختی کند، نشان‌دهنده حرکات کوچک دندانی است که در حال رخ دادن است و این، نیاز به استفاده طولانی‌مدت‌تری از نگهدارنده‌ها را نشان می‌دهد.

عواقب زود کنار گذاشتن ریتینر

نکته قابل توجه اینکه چنانچه بیمار از پلاک نگهدارنده فقط یک شب و برخلاف دستور متخصص استفاده نکند، دندان‌ها حرکات جزئی خواهند داشت که باعث می‌شود فیت یا مناسب بودن پلاک از بین برود و در شب‌ های بعدی مجدداً کمتر در جایگاه خود قرار بگیرد. گاهاً به‌هم‌ریختگی دندانی در حدی است که نیاز به یک درمان مجدد ارتودنسی است.

قیمت نگهدارنده ارتودنسی

قیمت نگهدارنده ارتودنسی شفاف و ثابت در مطب ما دریافت نمیشود. اما قیمت نگهدارنده ارتودنسی متحرک بسته به نوع درمان و هزینه های لابراتوری برای شما محاسبه خواهید.

در نهایت

نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر، مهم‌ترین عامل برای حفظ نتیجه درمان و جلوگیری از به‌هم‌ریختگی دوباره دندان‌ها بعد از برداشتن براکت‌هاست. با توجه به حافظه دندانی، فشار لب و زبان و افزایش سن، استفاده منظم و صحیح از ریتینر چه متحرک و چه ثابت به‌ویژه در سال اول، کاملاً ضروری است. انتخاب نوع مناسب نگهدارنده، رعایت بهداشت و پایبندی به برنامه‌ای که متخصص ارتودنسی تعیین می‌کند، تنها راه حفظ یک لبخند مرتب، سالم و ماندگار در بلندمدت است.

سوالات متداول