برگشت ارتودنسی زمانی اتفاق میافتد که پس از اتمام درمان، دندانها به مرور به موقعیت قبلی یا حالت نامرتب برگردند. این مشکل معمولا به دلیل عدم استفاده منظم از ریتینر، فشارهایی مانند دندانقروچه یا تغییرات طبیعی فک و لثه رخ میدهد. بهترین راه پیشگیری، استفاده مداوم از نگهدارنده و مراجعات منظم به کلینیک ارتودنسی در اصفهان است؛ جزئیات کامل راههای جلوگیری را در ادامه مقاله بخوانید.
صحت محتوا مورد تایید است
با توجه به اهمیت محتوای حوزه سلامت، شایان ذکر است که این محتوا توسط دکتر کامران دوامی نوشته شده است و هیچ گونه دخل و تصرفی در آن نشده است.
برگشت ارتودنسی چیست؟
برگشت ارتودنسی به حالتی گفته میشود که پس از پایان درمان، دندانها دوباره به سمت جایگاه اولیه خود حرکت کنند. این مشکل بیشتر زمانی رخ میدهد که نگهدارندهها (ریتینرها) بهدرستی استفاده نشوند یا استخوان و بافت لثه هنوز بهطور کامل تثبیت نشده باشند.
علت برگشت ارتودنسی
1=در طول درمان ارتودنسی و جابجا شدن دندانها در موقعیت جدید این الیافهای لثه ای به اصطلاح کش میآیند و بسیار مایلند تا با پایان درمان ارتودنسی دندان ها به جایگاه اول خود برگرداند.
2=مسلم است که تمامی دندانها بعد از پایان درمان ارتودنسی دوست دارند به محیطی برگردند که از کودکی در آنجا قرار داشتند به عبارت دیگر شرایطی که از کودکی در آن قرار داشته و هرچند که نامنظم بوده است اما از لحاظ محیط دهان و نیروهای آن راحتتر است و لذا بسیاری از درمانهای ارتودنسی به علت تمایل دندانها به برگشتن به شرایط اولیه ثابت نمیباشد.
3=از سوی دیگر محیط دهان انواعی از نیروها را در خود جای داده است نیروی تنفس، نیروی لب، زبان، گونهها، نیروی جویدن و نیروی بلعیدن همه میتواند بر روی دندانها تاثیر بگذارد.
| عامل | توضیح |
|---|---|
| عدم استفاده از ریتینر | اصلیترین دلیل برگشت دندانها پس از درمان |
| رشد فک در کودکان و نوجوانان | تغییرات رشدی باعث حرکت مجدد دندانها میشود |
| عادتهای دهانی غلط | مانند دندانقروچه، مکیدن انگشت یا فشار زبان |
| بافت لثه و الیاف نگهدارنده دندان | هنوز تمایل دارند دندانها را به جای قبلی برگردانند |
| عدم رعایت بهداشت دهان | التهاب لثه و تحلیل استخوان میتواند نظم دندانها را بههم بزند |
نشانههای برگشت ارتودنسی
- باز شدن دوباره فضاهای بسته شده
- تغییرات ظریف در ردیف بودن دندانها
- فشار یا گیر غذایی بین دندانها
- جابهجایی جزئی سیم یا براکتهای باقیمانده
بیشتر بخوانید: ارتودنسی و لق شدن دندان
آیا برگشت ارتودنسی طبیعی است؟
تا حدی بله. دندانها همیشه تمایل دارند به وضعیت قبلی خود بازگردند. اما شدت این برگشت به میزان مراقبت و استفاده صحیح از ریتینر بستگی دارد.
چگونگی حفظ ثبات نتیجه درمان
1) درمان ایده آل
در گام اول می توان گفت مهمترین روش برای حفظ ثبات نتیجه درمان، درمان ارتودنسی ایده آل میباشد. به عبارت دیگر متخصص ارتودنسی تلاش میکند تا دندان ها را در وضعیتی قرار دهد که تمامی نیروها در تمامی جهتها در پایان درمان ارتودنسی متعادل باشند و نیروی لب یا نیروی زبان نیروی گونهها یا نیروی جویدن بر بقیه نیروها برتری نداشته باشد این به عنوان مهمترین عامل برای حفظ ثبات نتیجه درمان ارتودنسی مطرح است.
2) استفاده از نگهدارنده ها
نگهدارندههای ثابت یا متحرک با طرحها و جنسهای مختلفی توسط انواع متخصصهای ارتودنسی استفاده میشود هر کدام از آنها مزایا یا معایبی دارد که میتواند به انتخاب متخصص و بسته به تجربه او و همچنین شرایط بیمار مورد انتخاب قرار گیرد.
فک بالا:
بهترین روش برای حفظ ثبات نتیجه درمان در فک بالا استفاده از پلاکهای متحرکی است که اصطلاحا “اس ایکس” نامیده میشود و به صورت شبانه توسط بیمار استفاده میشود. این پلاک ها در واقع یک لایه شفاف پلاستیکی هستند که بر روی دندانها قرار میگیرند تا به آنها یاد بدهد که در محیط جدید قرار داشته و به سمت شرایط اولیه برنگردند. پلاکهای شفاف شیشهای اس ایکس حدودا دو سال باید توسط بیماربه صورت شبانه استفاده شود و تنها مشکلی که در طول دوره درمان ممکن است پیش بیاید عدم همکاری بیمار در استفاده از آنها می باشد.
گاهاً این پلاکها در حین استفاده کردن بیمار و یا تمیز کردن توسط مسواک میشکنند که باید سریعاً تعویض شده و یک پلاک جدید به بیمار بعد از پایان درمان ارائه شود.
بیشتر بخوانید: فاصله افتادن بین دندان ها بعد از ارتودنسی
فک پایین:
1-پلاک متحرک: همچون فک بالا امکان استفاده از پلاک متحرک فک پایین به عنوان پلاک اس ایکس وجود دارد که میتواند در فردای باز کردن پلاکهای ارتودنسی به بیمار تحویل داده شده و از او خواسته شود به صورت شبانه استفاده گردد.
2-سیم پشت دندانی: به این سیم ها که اصطلاحا فیکس یا ثابت نامیده میشود به عنوان یک نگهدارنده ایده آل برای حفظ ثبات نتیجه درمان ارتودنسی در فک پایین قابل بررسی هستند. البته استفاده کردن از نگهدارندههای ثابت و به صورت سیمهای پشت دندانی نیز محدودیتهایی دارد بیمار همچنان باید هر روز آنها را به وسیله مسواک های مخصوص تمیز کند و همچنین در صورتی که هر یک از آن اتصالات آنها به دندانها جدا شده باشد سریعاً با مطب ارتودنسی تماس گرفته تا اصلاح شود.
3) رعایت بهداشت دهان و جلوگیری از التهاب لثه
4) پرهیز از عادات مضر مثل دندان قروچه یا جویدن ناخن
اگر ارتودنسی برگشت کند چه باید کرد؟
- در موارد خفیف: اصلاح با ریتینر متحرک یا شفاف (اینویزیلاین).
- در موارد متوسط: استفاده مجدد از ارتودنسی کوتاهمدت.
- در موارد شدید: نیاز به درمان کامل ارتودنسی دوباره.
تفاوت برگشت خفیف و شدید ارتودنسی
| ویژگی | برگشت خفیف | برگشت شدید |
|---|---|---|
| میزان جابهجایی | کم (۱ تا ۲ میلیمتر) | زیاد (بیش از ۳ میلیمتر) |
| راهحل | ریتینر یا پلاک شفاف | ارتودنسی مجدد |
| زمان درمان | کوتاه (چند ماه) | طولانی (۱ تا ۲ سال) |
مراقبت بعد از پایان ارتودنسی
پایان درمان ارتودنسی و بعد از باز کردن براکتها از روی دندانها به معنای پایان ارتباط متخصص ارتودنسی و بیمار نمیباشد. تحویل نگهدارندهها که یکی دو روز بعد از پایان درمان انجام میشود بر اساس برنامه خاصی صورت گرفته و از بیمارخواهش میگردد که هر چند ماه یکبار بر اساس یک برنامه منظم برای بررسی وضعیت دندانها و همچنین نگهدارندهها مراجعه کند.
- مسواک و نخ دندان روزانه
- استفاده از دهانشویه طبق نظر پزشک
- پرهیز از غذاهای سفت و چسبنده
- استفاده منظم از ریتینر
- معاینات منظم
بیشتر بخوانید: مراقبت بعد از ارتودنسی
رشد تاخیری فکها بعد از ارتودنسی
یکی از نگرانیهایی که بعد از پایان درمان ارتودنسی و خصوصاً در افراد زیر ۱۸ سال وجود دارد احتمال رشد تاخیری در فکها میباشد چرا که بسیاری از موارد بعد از صاف مرتب شدن دندانها از آنجا که گیر دندانها در یکدیگر از بین رفته است ناگهان آنچه از رشد دو فک باقی مانده، انجام شده که به اصطلاح رشد تاخیری فکها نامیده میشود و گاها میتواند بر ثبات نتیجه درمان تاثیر بگذارد.
این موضوع هنگامی اهمیت پیدا میکند که توجه داشته باشیم تمامی رشدهای بدن انسان تا پیش از ۱۸ سالگی در دخترها یا پسرها هنوز امکان انجام دارد. به عبارت دیگر افراد ۱۷-۱۸ سال هنوز ممکن است در استخوانهای دو فک دچار تغییرات رشدی شود که به خصوص با داشتن دندانهایی صاف و مرتب در کنار یکدیگر بسیار محتمل است. به همین علت لازم است بررسیهای ماهیانه توسط متخصص ارتودنسی حتی بعد از پایان درمان انجام شده تا در صورتی که رشد تاخیری در فک ها وجود دارد سریعاً اصلاح گردد.
در نهایت
برگشت ارتودنسی یکی از دغدغههای رایج بیماران بعد از پایان درمان است. خبر خوب اینجاست که اگر مراقبتها و دستورالعملهای ارتودنتیست بهدرستی رعایت شود، احتمال برگشت نتایج بسیار کم خواهد بود. استفاده منظم از ریتینر، رعایت بهداشت دهان و دندان، مراجعه منظم به متخصص و همچنین پرهیز از عادتهای مضر دهانی (مثل دندان قروچه یا جویدن اجسام سخت) کلید اصلی برای ماندگاری نتایج ارتودنسی است.
سوالات متداول
آیا برگشت ارتودنسی همیشه رخ میدهد؟
نه، اما بدون استفاده از نگهدارنده و مراقبت، احتمال آن بالا است.
چقدر باید ریتینر استفاده شود؟
معمولاً دو سال شبها و بعد از آن حداقل چند شب در هفته.
اگر دندانها دوباره جابجا شدند چه کنیم؟
ارتودنتیست روش مناسب مثل ریتینر جدید یا ارتودنسی جزئی را توصیه میکند.
چه عاداتی باعث برگشت ارتودنسی میشوند؟
دندانقروچه، جویدن ناخن و فشار دادن دندانها روی هم.