انواع ارتودنسی کودکان به دو دسته ی کلی متحرک و ثابت تقسیم میشود. ارتودنسی متحرک برای اصلاح ناهنجاریهای رشدی فک در سنین پایین و ارتودنسی ثابت برای مرتب کردن دندانهای دائمی و رفع بی نظمی های شدیدتر به کار می رود. انتخاب بهترین نوع درمان توسط متخصص ارتودنسی کودکان به سن، میزان همکاری کودک و شدت ناهنجاری بستگی دارد؛ برای آشنایی با جزئیات هر نوع و انتخاب گزینه مناسب، ادامهی این مطلب را بخوانید.
صحت محتوا مورد تایید است
با توجه به اهمیت محتوای حوزه سلامت، شایان ذکر است که این محتوا توسط دکتر کامران دوامی نوشته شده است و هیچ گونه دخل و تصرفی در آن نشده است.
معرفی انواع ارتودنسی کودکان
کودکان نیز مانند بزرگسالان میتوانند از روشهای مختلف ارتودنسی برای اصلاح موقعیت دندانها و فک استفاده کنند. انواع ارتودنسی در کودکان شامل براکتهای فلزی، سرامیکی، پشتدندانی و در برخی موارد الاینرهای شفاف است. با این حال باید توجه داشت که استفاده از براکتهای ثابت بر روی دندانهای شیری توصیه نمیشود، زیرا این دندانها در حال لق شدن و آماده افتادن هستند و چسباندن براکت میتواند باعث آسیب به ریشه آنها شود.
1- ارتودنسی فلزی:
چنانچه کودک شما از لحاظ همکاری با متخصص ضعیف باشد و به عبارت دیگر حاضر به استفاده از دستگاههای متحرک نباشد که معمولا در کودکان 8 تا 10 سال بسیار شایع است و خصوصاً در پسرها بسیار شایعتر میباشد متخصص ارتودنسی کودک گاها از براکت ها برای ایجاد تماسهای مناسب دندانی استفاده میکند.
به عبارت دیگر میتوان براکتهای ارتودنسی را نه تنها بر روی دندانهای دائمی بلکه بر روی دندانهای شیری نیز چسبانده و شرایط مناسبی را برقرار کرد تا با صاف و مرتب شدن دندانهای دائمی یا شیری از تماس پیشرس آنها جلوگیری کرده به عبارت دیگر از انحراف رشدی فکها پیشگیری به عمل آید.
2-ارتودنسی متحرک برای کودکان:
کودکانی که همکاری خوبی با متخصص ارتودنسی دارند استفاده از ارتودنسی متحرک کودکان برای جابجاییهای جزئی دندانها بسیار مفید است و در زمان بسیار کوتاهی و گاهی در عرض چند هفته به نتیجه مطلوب میرسد. پلاکهای متحرک ارتودنسی با جابجایی جزئی دندانها میتواند ازاختلالات اسکلتال آینده جلوگیری کند و از سوی دیگر با افزایش محیط قوس دندانی فضای لازم را برای رشد اسکلت فک و صورت و همچنین رویش دندانهای دائمی در محیط دهان ایجاد کند.
3-ارتودنسی نامرئی برای کودکان
استفاده از ارتودنسی نامرئی برای کودکان چندان نتیجه مطلوبی ندارد و معمولا نمیتواند به نتیجه مورد نظر برسد چرا که ارتودنسی نامرئی به وسیله پلاک های متحرک آغاز میشود که شرط اصلی رسیدن به یک نتیجه ایده آل همکاری کودک در تمام مدت شبانه روز است. از سوی دیگر ارتودنسی نامرئی توانایی ایجاد تغییرات رشدی ندارد و هرگز نمیتواند مراکز رشدی را تحریک کرده باعث افزایش رشد فک پایین یا بالا شود. لذا استفاده از ارتودنسی نامرئی یا اینویزیلاین برای درمانهای ارتودنسی کودکان چندان مناسب نیست و پیشنهاد نمیشود .
بیشتر بخوانید: ارتودنسی نامرئی برای کودکان
مزایای ارتودنسی کودکان
1. بهبود سلامت دهان و دندان
ارتودنسی با مرتب کردن دندانها، حفظ بهداشت دهان و دندان را سادهتر میکند. دندانهای نامرتب باعث میشوند مسواک زدن و نخ دندان کشیدن دشوار شود و احتمال پوسیدگی و مشکلات دندانی در آینده افزایش یابد.
2. بهبود تکلم و جویدن
وقتی دندانها در جای درست خود قرار میگیرند، کودک راحتتر صحبت میکند و غذا را به خوبی میجود. جویدن صحیح غذا علاوه بر راحتی، به سلامت گوارش هم کمک میکند و از بروز مشکلات بعدی جلوگیری میکند.
3. افزایش اعتماد به نفس
یک لبخند منظم میتواند اعتماد به نفس کودک را بالا ببرد. مطالعات نشان میدهند کودکانی که دندانها و فکهای نامرتب دارند، اغلب در معرض تمسخر همسالان قرار میگیرند. با ارتودنسی در سنین پایین، میتوان زیبایی لبخند و اعتماد به نفس آنها را بازگرداند.
4. صرفهجویی در زمان و راحتی درمان
در کودکی، ساختار دندان و فکها در حال رشد است و میتوان آنها را سریعتر و راحتتر هدایت کرد. درمان در سنین پایین کوتاهتر و آسانتر است، در حالی که در بزرگسالی، درمان پیچیدهتر و زمانبر خواهد بود.
5. کاهش هزینه درمان
هرچه درمان ارتودنسی دیرتر آغاز شود، سختی و تعداد مراجعات بیشتر شده و هزینهها افزایش مییابد. شروع درمان در کودکی باعث میشود هم زمان و هم هزینه کمتری صرف شود.
بیشتر بخوانید: آیا ارتودنسی کودکان درد دارد
علائم نیاز به ارتودنسی در کودکان
- نحوه جفت شدن دندانها: نحوه جفت شدن دندانهای شیری و دائمی بر روی یکدیگر نشان دهنده اختلالات رشدی است که به مرور پیدا میشود و ممکن است در مرحله اولیه قابل مشاهده نباشد ولی به مرور و با گذر زمان انواع مشکلات رشدی در فک و صورت نمایان میگردد.
- تماس پیشرس دو دندان شیری: میتواند باعث انحراف در رشد فک ها شده و یا به عبارت دیگر فک پایین را به سمت راست یا عقب هدایت کند.
- بررسی تنگی فک بالا و خروپف شبانه: اولین عارضه بدخوابی شبانه یا به اصطلاح خروپفهای دائم شبانه میباشد که لازم است به وسیله یک پلاک ارتودنسی برطرف شود
- مشکل در جویدن و یا گاز گرفتن مواد غذایی
- ایجاد فاصله بین دو دندان
- استفاده از شیشه شیر یا مکیدن انگشت بعد از 6 سالگی
- هنگام قورت دادن غذا، زبان به سقف دهان نمیچسبد و به دندانهای جلو برخورد میکند
بیشتر بخوانید: علت بی خوابی شبانه در کودکان
سن ارتودنسی برای کودکان
برای بررسی اسکلت فک و صورت و استخوانهای فک بالا و پایین لازم است کودکان از سن شش سالگی توسط متخصص ارتودنسی معاینه شده و در صورت لزوم یکی از انواع ارتودنسی کودکان به وسیله متخصص آغاز شود. در این مرحله نحوه جفت شدن دندانها بر روی یکدیگر که میتواند نشانگر بسیاری از ناهنجاریهای آینده باشد بررسی میگردد.
گاهی مواقع تماس پیشرس دو دندان شیری به راحتی میتواند باعث انحراف در رشد فک ها شده و یا به عبارت دیگر فک پایین را به سمت راست یا عقب هدایت کند که در این صورت میتوان با رفع مورد از اختلالات رشدی بسیار شدید در آینده جلوگیری کرد. در این موارد هیچگونه دستگاه متحرک یا ثابتی برای کودکان استفاده نمیشود و تنها با یک تراش بسیار کوچک بر روی دندانهای شیری از این اختلال بزرگ رشدی جلوگیری میشود.
مرحله اول ارتودنسی
سنین ۶ تا ۸ سالگی معمولاً زمان مناسبی برای اولین مراجعه به متخصص ارتودنسی هستند. در این دوره، در صورت نیاز، فاز اول درمان آغاز میشود. در این سن، به ندرت از بریس (سیمکشی دندان) استفاده میشود و بیشتر از ابزارهایی مانند فضا نگهدارها، وسیع کننده های کام و دستگاه های مشابه برای هدایت رشد فک و دندان ها بهره می برند.
مرحله دوم ارتودنسی
بهترین سن برای آغاز درمان ارتودنسی معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ سالگی است، زمانی که اکثر دندانهای دائمی رشد کردهاند و امکان درمان کامل بدون نگرانی وجود دارد. در این دوره معمولاً از بریسهای ارتودنسی برای اصلاح موقعیت دندانها استفاده میشود.
مدت زمان ارتودنسی کودکان
مدت زمان ارتودنسی کودکان به نوع مشکل، شدت آن و وضعیت کلی کودک بستگی دارد. در فاز اول درمان، اگر نیاز به استفاده از فضا نگهدارنده (به دلیل افتادن زودهنگام دندان شیری) یا وسیعکننده کام (به دلیل کوچک بودن فک) باشد، معمولاً بین ۴ تا ۸ ماه طول میکشد تا مشکل برطرف شود.
فاز دوم درمان، که شامل استفاده از بریسهای ارتودنسی است، معمولاً بین ۶ ماه تا ۱.۵ سال طول میکشد. توجه داشته باشید که این زمانها تقریبی هستند و مدت دقیق درمان پس از معاینه توسط متخصص ارتودنسی مشخص خواهد شد و برای هر کودک متفاوت است.
هزینه ارتودنسی کودکان
هیچگاه بدون معاینه حضوری و بررسی دقیق دهان و دندان کودک توسط متخصص، نمیتوان قیمت دقیق ارتودنسی را تعیین کرد. با این حال، بهطور کلی، هزینه ارتودنسی کودکان کمتر از ارتودنسی بزرگسالان است. بنابراین هرچه زودتر درمان کودک خود را آغاز کنید، هم درمان سادهتر و مؤثرتر خواهد بود و هم هزینه کمتری خواهید پرداخت.
در نهایت
از آنجا که کودکان در سن ۶ تا ۱۲ سالگی در حال رشد هستند و هرگونه اختلال کودک کوچکی میتواند باعث ایجاد مشکلات بسیار بزرگی در آینده شود استفاده از انواع ارتودنسی کودکان از نوع متحرک و در مواردی که کودک همکاری ندارد پلاک های ثابتی که بر روی دندانها چسبانده میشود در این سنین پیشنهاد میشود. انتخاب ثابت یا متحرک بودن دستگاههای ارتودنسی کودکان در این گونه موارد بر عهده متخصص ارتودنسی میباشد که حتماً با مشورت والدین بیمار به بهترین نحو انجام میشود به گونهای که بتوان به سریعترین زمان لازم به بهترین نتیجه ممکن برسیم.
سوالات متداول
ارتودنسی کودکان درد دارد؟
ممکن است کودک پس از تنظیم سیمها یا دستگاهها کمی درد یا فشار احساس کند که طبیعی است و معمولاً طی چند روز برطرف میشود.
آیا ارتودنسی روی رشد فک و صورت کودک تاثیر میگذارد؟
بله، ارتودنسی بهموقع میتواند رشد فکها را هدایت کند و از ایجاد ناهنجاریهای اسکلتی جلوگیری کند. برای مثال، وسیع کننده کام میتواند فک بالا را بزرگتر کرده و فضای کافی برای رویش دندانهای دائمی ایجاد کند.
چه عواملی باعث طولانیتر شدن درمان ارتودنسی کودکان میشود؟
عدم همکاری کودک در استفاده از دستگاههای متحرک، مراجعه دیرهنگام به متخصص، رعایت نکردن بهداشت دهان و مصرف غذاهای سخت یا چسبنده میتواند طول درمان را افزایش دهد.
آیا ارتودنسی میتواند مشکلات تنفسی کودک را بهبود دهد؟
در مواردی که کودک تنفس دهانی دارد یا دچار خروپف شبانه است، درمان ارتودنسی با استفاده از دستگاههایی مانند پلاکهای فانکشنال میتواند فک بالا را گسترش دهد و مجاری تنفسی را بهبود بخشد، که به کیفیت خواب و رشد بهتر کودک کمک میکند.